Komisja Europejska, organ wykonawczy Unii Europejskiej, wezwała państwa członkowskie, aby traktowały bezpieczniejsze produkty nikotynowe tak jak papierosy – zakazując używania e-papierosów i podgrzewanych wyrobów tytoniowych (HTP) w wielu przestrzeniach zewnętrznych. Proponowana nowelizacja zalecenia Rady z 2009 r. w sprawie środowisk wolnych od dymu tytoniowego wzywa 27 państw członkowskich UE do zakazania wapowania i używania HTP na zewnętrznych terenach kawiarni, restauracji, zakładów pracy, obiektów transportowych, placówek służby zdrowia i oświaty, parków rozrywki, galerii handlowych i nie tylko.
Propozycja ma chronić „dzieci, osoby nieletnie i osoby szczególnie wrażliwe”
Propozycja, powołując się na potrzebę ochrony „dzieci, nieletnich i osób szczególnie wrażliwych”, sugeruje także, by rządy krajowe rozważyły objęcie zakazami wapowania kolejnych miejsc, na przykład samochodów prywatnych. W dokumencie wskazano, że obecne zalecenie Rady nie może w pełni spełnić swojej ochronnej funkcji, ponieważ nie obejmuje przestrzeni zewnętrznych, oraz podkreślono stanowisko Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), według którego emisje wtórne z nowych produktów mogą narażać otoczenie na potencjalnie szkodliwe poziomy pyłów zawieszonych i kluczowych substancji toksycznych.
Badania wskazują na minimalne ryzyko związane z parą wtórną
Jednak badania nad „biernym wapowaniem” wykazały, że nawet w pomieszczeniach wydychana para jest tak rozcieńczona i rozprasza się tak szybko, że stwarza niewielkie ryzyko dla osób postronnych. Inne badania wskazały, że ewentualne ryzyko dla dzieci jest prawdopodobnie minimalne i z pewnością znacznie niższe niż ryzyko biernego palenia, które wapowanie zwykle zastępuje.
Dr Roberto Sussman, starszy badacz w Instytucie Nauk Jądrowych Narodowego Uniwersytetu Autonomicznego Meksyku i fizyk zajmujący się badaniem pary wtórnej, powiedział nam wcześniej, że kropelki składników tworzących typowe cząstki z e-papierosów „łatwo parują, a gaz rozprasza się w bardzo krótkim czasie (poniżej jednej minuty)”. Zestawił to z zanieczyszczeniami powietrza pochodzącymi ze spalania, które mają złożony i toksyczny skład chemiczny oraz utrzymują się w środowisku.
Zwolennicy redukcji szkód ostrzegają przed niezamierzonymi konsekwencjami
Clive Bates, ekspert ds. redukcji szkód związanych z tytoniem z Counterfactual Consulting, powiedział nam, że uzasadnienie zakazu palenia czy wapowania jest znacznie słabsze na zewnątrz niż w pomieszczeniach. Dodał: „Prawdziwym celem zawsze było utrudnienie życia palaczom, a teraz także użytkownikom e-papierosów, poprzez wykluczanie ich z przestrzeni społecznej”.
Zwolennicy redukcji szkód uważają, że objęcie wapowania powszechnymi zakazami palenia na zewnątrz byłoby szczególnie szkodliwą formą stygmatyzacji. Zmniejszyłoby to widoczność alternatyw o obniżonym ryzyku i utrwaliło powszechnie wyznawany mit, że używanie tych produktów jest równie szkodliwe jak palenie, co mogłoby zniechęcić więcej osób do odejścia od śmiertelnie niebezpiecznych papierosów.
Niedawne badanie w Wielkiej Brytanii wykazało, że 50% palaczy uważa e-papierosy za równie szkodliwe jak papierosy albo gorsze – odsetek ten w ostatnich latach znacząco wzrósł. Bates zarzucił Komisji Europejskiej „obojętność” i „brak reakcji” na potrzeby zwykłych ludzi, stwierdzając: „Muszą pamiętać, że jedna czwarta Europejczyków wciąż pali, a dla wielu z nich najskuteczniejszym i najszybszym sposobem rzucenia palenia będzie wapowanie. Po co więc stawiać im przeszkody na drodze?”
Państwa członkowskie zdecydują o przyjęciu zaleceń
Państwa europejskie nie przyjmą zaleceń Komisji Europejskiej automatycznie; każdy kraj będzie musiał zdecydować, czy włączyć je do własnego prawa. Ponieważ jednak propozycja jest częścią unijnego planu walki z rakiem (Europejski Plan Walki z Rakiem), który ma doprowadzić do powstania „pokolenia wolnego od tytoniu”, w którym do 2040 r. wyroby tytoniowe będzie stosować mniej niż 5% populacji, państwa będą miały motywację – lub będą pod presją – by się do zaleceń dostosować.
Damian Sweeney, partner w grupie konsumenckiej European Tobacco Harm Reduction Advocates (ETHRA), powiedział nam, że skoro już teraz ogromnym problemem jest uświadomienie społeczeństwu względnego ryzyka wapowania i palenia, „utożsamianie biernego palenia z aerozolem wtórnym tylko pogłębi zamieszanie, podważy zaufanie do zdrowia publicznego i może zwiększyć palenie”.
Sweeney dodał: „Myślę, że mamy tu do czynienia z kolejnym przypadkiem, w którym politykę publiczną napędza ideologia, a nie nauka. Lepiej, by decyzje dotyczące polityki wobec e-papierosów pozostawić tym, którzy są do tego najlepiej predysponowani: właścicielom i zarządcom nieruchomości, których ta polityka dotyczy, a nie instytucjom europejskim”.
Sprzeciw wyrazili także niektórzy europejscy politycy, w tym dr Peter Liese, niemiecki eurodeputowany i rzecznik ds. polityki zdrowotnej największej frakcji Parlamentu – Europejskiej Partii Ludowej, z wykształcenia lekarz. Powiedział: „Dla nałogowych palaczy, którzy nie potrafią rzucić palenia w inny sposób, e-papierosy są ważnym narzędziem redukcji szkód i ryzyka. Nie uważam, by zrównywanie ich z dymem tytoniowym w projekcie zalecenia Rady było skuteczne. Mam nadzieję, że państwa członkowskie skorygują ten punkt”.
Choć sama Komisja Europejska dokumentuje utrzymujące się wysokie wskaźniki palenia w państwach członkowskich, przy 700 000 związanych z tym zgonów rocznie, jej zalecenia stoją w sprzeczności z obszernymi dowodami na to, że bezpieczniejsze opcje nikotynowe są wysoce skutecznymi narzędziami pomagającymi rzucić palenie.
Źródło informacji:
Proposal for a Council Recommendation on smoke and aerosol-free environments
EU Call to Ban Public Vaping Could Increase Smoking, Advocates Say