W styczniu polski rząd przyjął projekt nowelizacji rozszerzającej akcyzę na alternatywy nikotynowe, w tym e-papierosy wielokrotnego użytku, urządzenia do podgrzewania tytoniu i woreczki nikotynowe. Projekt wprowadza podatek w wysokości 40 zł od sztuki urządzenia do wapowania i jego części, a jednocześnie podnosi o 40 zł opodatkowanie liquidu w wyrobach jednorazowych. Organizacje branżowe ostrzegają, że może to podnieść ceny detaliczne o 50 zł za urządzenie, co grozi powrotem konsumentów do papierosów tradycyjnych lub na rynki nieregulowane.
Ryzyko podwójnego opodatkowania urządzeń wielokrotnego użytku
Doradca podatkowy Business Centre Club Szymon Parulski wskazuje na poważną wadę: „40 zł podatku zarówno od urządzenia, jak i od liquidu oznacza podwójne opodatkowanie systemów wielokrotnego użytku. Może to zniszczyć 80% legalnego rynku, pozostawiając pole nielegalnym handlarzom.” Sednem kontrowersji są nieprecyzyjne definicje przedmiotów opodatkowania. Przykładowo, wstępnie napełnione pody już podlegają akcyzie od liquidu, ale puste pody i moduły sterujące w zestawach wielokrotnego użytku mogłyby zostać objęte trzema odrębnymi obciążeniami.
Marcin Nowacki, wiceprezes Związku Przedsiębiorców i Pracodawców (ZPP), wyjaśnia: „Jeśli regulatorzy opodatkują zarówno urządzenie, jak i kartridż, konsumenci zapłacą 80 zł dopłaty. Przy takiej cenie legalne produkty przestaną się opłacać.”
Prognozowany wzrost czarnego rynku
Polska branża e-papierosowa już dziś zmaga się z prężną szarą strefą, która odpowiada za 32–50% sprzedaży liquidów. Eksperci przewidują, że podwyżka podatku pogłębi ten trend. Nowacki stwierdza: „Konsumenci albo wrócą do palenia, albo będą kupować nieopodatkowane produkty przez internet. Obecne przepisy nie są w stanie powstrzymać sprzedaży transgranicznej.”
Dane Federacji Zdrowia Publicznego pokazują, że akcyzą objęte zostałyby także puste kartridże – wytwarzane głównie w kraju – co skłaniałoby konsumentów do szukania tańszych alternatyw na czarnym rynku.
Eksperci ds. zdrowia ostrzegają przed krokiem wstecz
Prof. Andrzej Sobczak ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego podkreśla, że wapowanie i urządzenia do podgrzewania tytoniu ograniczają szkody, ponieważ nie dochodzi w nich do spalania. „Te bezdymne alternatywy ograniczają narażenie na substancje rakotwórcze obecne w tradycyjnych papierosach. Karanie ich stoi w sprzeczności z celami zdrowia publicznego” — zauważa.
ZPP krytykuje przepisy za ignorowanie modeli opodatkowania proporcjonalnego do ryzyka, takich jak szwedzki system, w którym wysokość podatków odpowiada poziomowi szkodliwości produktów. „Ta polityka popycha ludzi w stronę bardziej niebezpiecznych opcji” — mówi Nowacki.
Branża potępia brak konsultacji
Stowarzyszenia branżowe zarzucają Ministerstwu Finansów pominięcie głosu interesariuszy. Nowacki argumentuje: „Wykluczenie producentów i sprzedawców z dyskusji gwarantuje chaos na rynku. Legalne firmy upadną, a nielegalni sprzedawcy będą prosperować.”
Ustawa ma wchodzić w życie etapami:
- 1 kwietnia 2025 r.: przepisy ogólne
- 1 lipca 2025 r.: podatki od urządzeń do wapowania i liquidów
- 1 sierpnia 2025 r.: regulacje dotyczące woreczków nikotynowych