Nowe przepisy akcyzowe, które weszły w życie w Polsce 1 sierpnia, wprowadziły to, co eksperci nazywają absurdalnym „podwójnym opodatkowaniem“ produktów do wapowania – rozwiązanie, które, jak ostrzegają, już napędza znaczną ekspansję nielegalnego rynku. Przepisy rozszerzają akcyzę nie tylko na liquidy, ale także na urządzenia do wapowania wielokrotnego użytku i ich wymienne kartridże – to polityka bez precedensu w Unii Europejskiej.
Krzysztof Flis, radca prawny (Counsel) w Baker McKenzie, zwraca uwagę na problem jednorazowych e-papierosów: oprócz dotychczasowej akcyzy na liquid (która wzrosła) obowiązuje teraz nowy, ryczałtowy podatek w wysokości 40 zł za sztukę. W przypadku systemów wielokrotnego użytku przepisy opodatkowują zarówno liquid, jak i urządzenie służące do jego podawania. „Porównuję tę sytuację do absurdu opodatkowania zarówno wódki, jak i butelki, w której jest sprzedawana. To pierwszy taki przypadek w UE“ – komentuje Flis.
Maciej Powroźnik, prezes Związku Pracodawców Branży Wapowania, wtóruje mu, wskazując, że żaden inny kraj UE nie opodatkowuje samych urządzeń do wapowania. Zauważył, że takie rozwiązania są bardziej charakterystyczne dla krajów takich jak Białoruś czy Rosja. Rodzi to poważne pytania o spójność tej polityki, zwłaszcza że wydaje się ona nieskoordynowana z Ministerstwem Zdrowia, które osobno zaproponowało całkowity zakaz jednorazowych e-papierosów. Legalne firmy muszą przez to dostosowywać się do nowych przepisów podatkowych dotyczących produktów, które wkrótce mogą zostać całkowicie zakazane.
Ta agresywna polityka podatkowa przywołuje porównania z polską przeszłością. Nowy raport Warsaw Enterprise Institute (WEI) przypomina, że seria gwałtownych podwyżek akcyzy w latach 2011–2014 doprowadziła do załamania legalnego rynku papierosów i gwałtownego wzrostu nielegalnego handlu, a w efekcie do spadku wpływów budżetowych. Raport ostrzega, że historia się powtarza. Dane z pierwszego kwartału 2025 roku już pokazują alarmujący, 16-procentowy spadek legalnej sprzedaży papierosów i wyrobów tytoniowych do podgrzewania oraz 19-procentowy spadek sprzedaży tytoniu do samodzielnego skręcania w porównaniu z tym samym okresem 2024 roku. Nie jest to postrzegane jako sukces zdrowia publicznego, lecz jako twardy dowód na ucieczkę konsumentów na czarny rynek.
Maciej Powroźnik szacuje, że czarny rynek produktów do wapowania osiągnął już 40%. Konsekwencje są potrójne: straty fiskalne dla państwa, szkody społeczne – konsumenci sięgają po nieregulowane produkty nieznanego pochodzenia, które mogą zawierać szkodliwe substancje – oraz szkody gospodarcze dla znaczącego w Polsce sektora legalnej produkcji wyrobów tytoniowych i e-papierosów. Eksperci argumentują, że polityka ta, pod pozorem ochrony zdrowia publicznego, w rzeczywistości „przynosi szkody“, rozmontowując legalny, regulowany rynek i popychając konsumentów ku niebezpiecznym, niekontrolowanym alternatywom.